De handen op elkaar én uit de mouwen voor statiegeld op kleine plastic flesjes

Raymond Gianotten Directeur Statiegeld Nederland

Statiegeld heffen op kleine plastic flesjes? Goed idee! Jaarlijks gaan er in Nederland zo’n 900 miljoen kleine plastic flesjes over de toonbank, waarvan een groot deel via het restafval wordt ingezameld, maar ook ongeveer 50 tot 100 miljoen als zwerfafval in de natuur belanden. Zit er statiegeld op, dan wordt dit aantal naar schatting met 70 tot 90 procent gereduceerd. Niet vreemd dus dat de overheid besloot per 1 juli 2021 statiegeld te heffen op kleine plastic flesjes. Voor die tijd moesten producenten en retailers een werkbaar statiegeldsysteem realiseren. Hoe moeilijk kan het zijn? Lastiger dan je denkt. Move Beyond hielp hen dat doel te bereiken.

 

Situatie

Er werd een consortium gevormd van brancheverenigingen Federatie Nederlandse Levensmiddelen Industrie (FNLI), het Centraal Bureau Levensmiddelenhandel (CBL) en Afvalfonds Verpakkingen. Om tafel zaten onder meer producenten Coca-Cola en Vrumona samen met afgevaardigden van Albert Heijn, Lidl, Plus en Jumbo. Precies de juiste partijen bij elkaar, maar tegelijk een complex gremium: in het dagelijks leven zijn ze concurrenten van elkaar, klant, leverancier en sommigen zijn retailer én producent tegelijk. Door de grote en uiteenlopende belangen was besluitvorming complex. Er was behoefte aan een daadkrachtige partner die onpartijdig belangen kon afwegen en tot concrete acties kon komen. En die bovenal de uiteenlopende stakeholders wist te verenigen. Absoluut geen sinecure. Maar die uitdaging was wel aan Move Beyond besteed.

Move Beyond was een verfrissende outsider. Hoewel ze nog niet bekend waren met de ins en outs van statiegeld werkten ze gestructureerd, oplossingsgericht en bovenal neutraal. Precies wat het project nodig had.

Aanpak

Onder voelbare druk van de onwrikbare deadline – en van meekijkende critici zoals milieuorganisaties en politiek – was het niet alleen laveren tussen stakeholders en belangen, maar vooral ook a game of numbers. De grote aantallen flesjes vertegenwoordigen forse bedragen en een enorme logistieke operatie. Alles werd minutieus en op de juiste schaalgrootte uitgedacht: de benodigde ruimte voor inzameling, vervoerbewegingen, opslag en verwerking, tellen en administratieve afhandeling. Daar waar het Move Beyond aan kennis ontbrak, vraten ze zich in. De belangen werden neutraal afgewogen en pragmatisch omgezet in een omlijnd plan met kaders, acties en besluiten.

Gezien de grote belangen en de uiteenlopende perspectieven van stakeholders was het nodig een werkwijze te vinden die voor iedereen aanvaardbaar was. Move Beyond creëerde daarom een toetsing van het plan op neutrale besluitvorming en op praktische haalbaarheid van de deliverables. Daarmee won Move Beyond ieders vertrouwen en zodoende bereikte het complexe consortium – dat de naam Statiegeld Nederland kreeg – overeenstemming over het logistieke proces en de bijbehorende businesscase. 

Voor de voortgang waren daadkracht en lef nodig, maar tegelijk ook de senioriteit om te laveren tussen bestuurders en belangen. De ad-interim directeur van Move Beyond had dat in zich. Hij bleef continu neutraal, zette helder en constructief de lijnen uit en week daar niet vanaf.

Terwijl het consortium een directeur zocht, bezette Move Beyond ad-interim de directie-positie, waarbij ze tegelijk als neutrale en actie-gedreven programmamanager de mouwen opstroopten. Er werd direct een projectorganisatie op touw gezet met een heldere governance structuur. Daarnaast werden alle benodigde deliverables – onder meer het vinden en aansluiten van duizenden innamepunten, een consumentencampagne, logistieke contracten (zie ook kader) – nauwgezet gedefinieerd en afgebakend. Waarna er werkgroepen werden geformeerd waarin afgevaardigden van retailers en producenten plaatsnamen die samen de deelprojecten verwezenlijkten. In totaal werkten meer dan honderd personen in twintig werkgroepen aan het behalen van de deadline.

Resultaat

Voor de gestelde deadline van 1 juli 2021 was een nieuw ontworpen en gerealiseerd robuust statiegeldsysteem voor kleine plastic flessen operationeel. Het gekozen logistieke proces wordt gedragen door het complete landschap van stakeholders. De logistieke telcentra en de financiële administratie om inname en verwerking mogelijk te maken zijn overgenomen van voorganger Stichting Retourverpakking Nederland en aangepast. Er zijn meer dan tachtig producenten en duizenden innamepunten betrokken en aangesloten. En de overstap van het oude naar het nieuwe systeem is zonder enige verstoring verlopen, met een stille live-gang voor grote flessen op 1 april, gevolgd door de kleine flessen op 1 juni. Zodat alle betrokkenen tijdig met het nieuwe systeem vertrouwd waren en per 1 juli vol vertrouwen startten met de inname van kleine plastic flessen.

In korte tijd moesten niet alleen de stakeholders het eens worden, er moest ook vreselijk veel werk verzet worden. Dat is allemaal gelukt. In de haast van de uitvoering werd soms het grotere geheel uit het oog verloren, waardoor er ook minder handige keuzes zijn gemaakt. Dat had beter gekund en is weer een les voor de toekomst. Maar het eindresultaat mag er zeker zijn. Ik ben er trots op dat ik als directeur dit statiegeldsysteem onder mijn hoede mag nemen.

Opgeleverde deliverables:

  • Opzetten nieuwe uitvoeringsorganisatie met organisatiestructuur en staffing
  • Aanpassen financiële administratie en overnameafspraken met administratiekantoor
  • Implementatie IT-systeem met aansluiting retailers
  • Alle frisdrank- en waterflessen voorzien van nieuwe barcodes en nieuw logo
  • Uitbreiding van 5.000 naar 12.000 inzamelpunten (verwacht)
  • Consumentencampagne
  • Afsluiten en herzien van contracten
  • Voorbereiden telcentra en logistiek op nieuw PET materiaal
  • Implementatie nieuw logistiek systeem voor het afvoeren en tellen van kleine plastic flessen